📌 رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۹۶
بند ۲ بخشنامه شماره ۲-۹۲/۷ بازرسی پلیس راهور ناجا را ابطال کرد.

بر اساس این رأی، مأموران پلیس راهور مجاز نیستند بدون مشاهده و احراز تخلف،
خودروی در حال حرکت را متوقف کنند.

۱️⃣ ماده ۴ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی

طبق این ماده، مأموران موضوع ماده ۲ تنها پس از تشخیص و مشاهده تخلف
و انطباق آن با مقررات قانونی، مجاز به توقف وسیله نقلیه هستند.

در صورت توقف بدون مشاهده تخلف، دستوردهنده مرتکب تخلف اداری محسوب می‌شود.

۲️⃣ ماده ۹ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی

در این ماده تصریح شده است که مأموران تنها در صورت مشاهده تخلف
یا وجود تعقیب قضایی و انتظامی مجاز به مطالبه مدارک راننده هستند.

بنابراین مفهومی تحت عنوان «کنترل عمومی مدارک بدون دلیل» در قانون پیش‌بینی نشده است.

۳️⃣ قانون بیمه اجباری وسایل نقلیه (مصوب ۱۳۹۵)

بر اساس مواد ۴۲ و ۵۴ تا ۵۶ این قانون، پلیس موظف است
از طریق سامانه‌های الکترونیکی و ابزارهای نظارتی،
وضعیت بیمه وسایل نقلیه را کنترل کند.

هدف قانونگذار جلوگیری از توقف غیرضروری خودروها و حفظ حقوق شهروندان بوده است.

حق آزادی رفت و آمد از حقوق بنیادین شهروندان است.
توقف خودسرانه وسیله نقلیه می‌تواند مصداق محدود کردن این حق باشد،
مگر آنکه به موجب قانون و در چارچوب مشخص انجام شود.

محدودیت این حق تنها زمانی مشروع است که:

• به موجب قانون پیش‌بینی شده باشد؛
• برای حفظ نظم عمومی، امنیت یا حقوق دیگران ضرورت داشته باشد.

با توجه به رأی دیوان عدالت اداری و مواد قانونی موجود،
اصل بر این است که مأموران راهور تنها در صورت مشاهده تخلف
یا وجود دستور قضایی می‌توانند خودرو را متوقف کنند.

البته در ایست‌های بازرسی رسمی، طرح‌های امنیتی مصوب
یا دستورات خاص قضایی، شرایط متفاوت خواهد بود.

رعایت قانون از سوی رانندگان و اجرای قانون در چارچوب اختیارات
از سوی مأموران، ضامن حفظ نظم و حقوق شهروندی است.

🟢 آیا پلیس می‌تواند بدون مشاهده تخلف خودرو را متوقف کند؟

طبق ماده ۴ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، توقف خودرو منوط به مشاهده و احراز تخلف است، مگر در موارد دارای دستور قضایی یا طرح‌های مصوب امنیتی.

🟡 آیا چیزی به نام «کنترل مدارک عمومی» در قانون وجود دارد؟

در ماده ۹ قانون تصریح شده مطالبه مدارک زمانی مجاز است که تخلفی مشاهده شده یا موضوع تحت تعقیب انتظامی و قضایی باشد.

🔵 رأی دیوان عدالت اداری چه می‌گوید؟

هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در سال ۱۳۹۶ بخشی از دستورالعملی را که اجازه توقف بدون مشاهده تخلف می‌داد ابطال کرد.

🟣 آیا در ایست‌های بازرسی امکان توقف بدون تخلف وجود دارد؟

در ایست‌های بازرسی رسمی و طرح‌های امنیتی مصوب، شرایط متفاوت است و توقف می‌تواند بر اساس دستور قانونی انجام شود.

🟠 آیا نداشتن بیمه می‌تواند دلیل توقف باشد؟

طبق قانون بیمه اجباری، کنترل وضعیت بیمه باید از طریق سامانه‌های الکترونیکی انجام شود و اصل بر عدم توقف غیرضروری خودروهاست.

🟢 اگر پلیس بدون دلیل خودرو را متوقف کند چه باید کرد؟

در صورت اعتقاد به توقف غیرقانونی، امکان ثبت شکایت از طریق مراجع نظارتی یا دیوان عدالت اداری وجود دارد.

🟡 آیا سرباز راهور هم اختیار توقف دارد؟

طبق قانون، اختیار قانونی توقف خودرو در صورت مشاهده تخلف صرفاً برای مأموران مجاز موضوع ماده ۲ پیش‌بینی شده است.

🔵 آیا توقف خودرو نقض حقوق شهروندی محسوب می‌شود؟

توقف خودسرانه می‌تواند محدودکننده حق آزادی رفت و آمد باشد، مگر اینکه بر اساس قانون و ضرورت انجام شود.

🟠 در چه شرایطی توقف کاملاً قانونی است؟

مشاهده تخلف، دستور مقام قضایی، طرح‌های امنیتی رسمی یا شرایط خاص انتظامی از جمله موارد قانونی برای توقف خودرو هستند.